Bez, dziki bez - rodzina przewiertniowate

Gatunki dzikiego bzu: znanych jest 20 gatunków tych małych drzewek bądź krzewów. W Polsce popularne są tylko dwa: dziki bez czarny zwany lekarskim i bez koralowy i mniej popularny bez hebd.



Dziki bez czarny, lekarski (Sambucus nigra)

Dziki bez czarny pąkDziki bez czarny liśćDziki bez czarny pąk kwiatowyDziki bez czarny kwiat
Dziki bez rozwój liści
Dziki bez liście
Dziki bez pąk kwiatowy
Dziki bez kwiaty


Dziki bez zielone owoce
Dziki bez niedojrzałe owoce
Dziki bez owoce
Dziki bez owoce w zbliżeniu


Dziki bez czarny

Dziki bez czarny

Dziki bez czarny kora

Dziki bez czarny kora

Cechy drzewa: Bez czarny zwany bzem lekarskim bądź dzikim bzem czarnym jest małym drzewem bądź częściej wysokim krzewem o grubych, prostych pędach, pokrytych jasnoszara korą, dorastającym do 8 m wysokości. Można zapobiec jego nadmiernemu wzrostowi poprzez silne cięcie. Bez czarny kwitnie w maju i czerwcu. Kwiaty są drobne, białokremowe zebrane w okazałe, płaskie baldachy średnicy 10-20 cm. Czarnofioletowe i lśniące owoce dojrzewają w zwisających owocostanach od końca sierpnia do października. Cała roślina, a szczególnie kwiaty, ma specyficzny, silny zapach.

Rozmaitości: Bez czarny rośnie w zaroślach, na skrajach lasów, na nieużytkach. Lubi stanowiska wilgotne, nasłonecznione, cieniste. Ma niewielkie wymagania glebowe, najlepiej rośnie na glebach próchniczych, zasobnych w azot.  Bardzo źle znosi przesadzanie. Jest bardzo wytrzymały na zanieczyszczenia powietrza. Wszystkie części rośliny w stanie świeżym mogą być toksyczne (zawierają glikozyd sabgunigrynę), tracą całkowicie te właściwość po suszeniu i gotowaniu.

Dziki bez czarny jest jedną z najstarszych roślin leczniczych. Poszczególne części drzewa zawierają wiele cennych związków. I tak - kwiaty: flawonoidy, kwasy organiczne, cholinę, garbniki, olejki eteryczne, sole mineralne; owoce: antocyjany, flawonoidy, cukry (około 20%), garbniki, pektyny, kwasy organiczne, witaminy A, B1, B2, zwłaszcza C, karotenoidy, pektyny, enzymy, biopierwiastki (jod). 

Kwiaty bzu czarnego wzmacniają ścianki naczyń krwionośnych, działają moczopędnie i napotnie - stosowane są jako leki przeciwgorączkowe w przeziębieniach i grypie. Owoce bzu czarnego działają napotnie i moczopędnie (lecz słabiej niż kwiaty) oraz przeczyszczająco (powodują łatwiejsze usuwanie toksyn z organizmu). Owoce wykazują także działanie przeciwbólowe - są pomocne w leczeniu zapalenia nerwu trójdzielnego, rwy kulszowej, migreny. Kwiaty i owoce bzu czarnego są składnikiem wielu mieszanek ziołowych. Można z niego przyrządzać konfitury, soki i wino. Mają one właściwości odżywcze oraz dietetyczno-lecznicze. Z ziela wykonuje się wyciągi i gnojówkę do opryskiwania roślin w zwalczaniu szkodników takich jak krety, norniki, rolnice, bielinek kapustnik i mszyce.

Lokalizacja zdjęć: Żyrardów, parking przy ul. 1 Maja.

Pochodzenie: Europa, północna Afryka i zachodnia Azja.


- Zdjęcia dzikiego bzu czarnego -


^ do góry ^

Bez koralowy (Sambucus racemosa)

Bez koralowy liścieBez koralowy owoceBez koralowy owoceBez koralowy owoce
Bez koralowy liście
Bez koralowy owoce
Bez koralowy owoce
Bez koralowy owoce w zbliżeniu


Bez koralowy

Bez koralowy

Cechy drzewa: Bez koralowy częściej spotykany jest w formie krzaczastej. Widywałem jednak drzewka do 4 metrów wysokości. Korowina ciemna - brązowawa. Po środku pnia i pędów znajduje się charakterystyczny dla bzów jaśniejszy rdzeń. Liście rosną naprzeciwległe i składają się z 5 do 7 eliptycznych listków. Liście wiosną rozwijają się razem z kwiatami. Kwiatostany to wydłużone białożółte wiechy w kształcie pocisków. Kwiaty małe i niepozorne. Owoce drobne, kuliste, czerwonawe i pomarańczowoczerwone w zależności od nasłonecznienia stanowiska. Im bardziej cieniste tym owoce bardziej czerwonawe.

Rozmaitości: Bez koralowy to trująca roślina. Spotkałem jednak w literaturze wzmianki o możliwości gotowania owoców celem pozbycia się trucizny. Bardzo popularny w naszych górach - rośnie w zaroślach i na zboczach. Na wybrzeżu i w centrum Polski raczej niespotykany. Uprawiany głównie jako roślina ozdobna - wiosną ze względu na kwiaty a latem i jesienią ze względu na owoce.

W szkółkach można spotkać odmiany dekoracyjne:
Plumosa Aurea o liściach powcinanych i jasnozłocistych;
Sutherland Gold o liściach powcinanych i cytrynowożółtych;
Golden Locks niska odmiana o kulistym i gęstym pokroju o głęboko powcinanych zielonych liściach.

Lokalizacja zdjęć: Pieniny.

Pochodzenie: Europa (południe Polski), Azja, Ameryka Północna.



- Drzewa Polski - Atlas drzew -