Buk - rodzina bukowate

Gatunki buka: znanych jest ok. 10 gatunków buka w tym często spotykany w Polsce buk zwyczajny (Fagus sylvatica) i jego przeróżne odmiany: purpurową, wycinaną czy zwisającą, a także gatunki sporadycznie spotykane w kolekcjach czy arboretach: buk wschodni (Fagus orientalis), buk amerykański (Fagus grandifolia), buk Englera (Fagus engleriana), buk Siebolda (Fagus crenata) i buk japoński (Fagus japonica).


Buk zwyczajny, pospolity (Fagus sylvatica) Gatunek rodzimy

Buk pospolity pąkiBuk pospolity liście wiosną
Buk pospolity: pąki i liść wiosną

Cechy drzewa: Buk zwyczajny to drzewo wysokości do 30-40 metrów. Pień prosty, a u starszych gatunków z grubymi żebrami. Kora cienka, gładka, jasnoszara, dość charakterystyczna. Nigdy się nie łuszczy i nie doznaje spękań ani bruzd. Korona początkowo smukła, potem z wiekiem szeroka, kopulasta, rozwinięta. Konary u starszych drzew potężne i stromo wzniesione. Pąki wąskie i zaostrzone, karmazynowe z dużą liczbą łusek.

Liście. Liście buka są owalne lub eliptyczne, skrętoległe długości 10-15 cm. Początkowo intensywnie zielone, potem delikatnie ciemno-zielone. Takie jakby polakierowane, lekko błyszczące, sztywnawe. Ogonek liściowy krótki i nieco owłosiony.
Kwitnienie. Buk pospolity kwitnie na początku maja.
Kwiaty. Kwiaty męskie zebrane w pęczki zwisające na długich osadkach. Składają się z 10–15 pręcików i krótkiego czerwonobrunatnego okwiatu w kształcie rurki. Kwiaty żeńskie zebrane po dwa, otoczone czteroklapową okrywą, która w miarę dojrzewania drewnieje tworząc tzw. miseczkę.
Owoce. Owocem jest tzw. bukiew - orzeszek, zdrewniała torebka. Po dojrzeniu otwiera się 4 klapami uwalniając jeden lub dwa trójkanciaste orzeszki koloru brązowawego.


Pochodzenie: Środkowa i Zachodnia Europa.

Buk zwyczajny koraBuk zwyczajny gałązka
Buk pospolity: kora i gałązka drzewa

Rozmaitości: Buk ma dość duże wymagania wobec wilgotności gleby i czystości powietrza. Preferuje miejsca zacienione. Bardzo popularny w lasach północnej i południowej części kraju. W centrum Polski występuje rzadziej, ale bywa sadzony w parkach i na skwerach (szczególnie jego dekoracyjne odmiany). Buk doskonale nadaje się na żywopłoty, gdyż dobrze znosi przycinanie. Owoce buka to doskonałe pożywienie dla zwierząt leśnych i parkowych.
Drewno bukowe jest twarde, ale łatwe do obróbki. To podstawowy materiał dla budownictwa i stolarstwa. Używany także do wyrobu parkietów i mebli.

Orzeszki bukowe przykryte ściółką bardzo łatwo i szybko wiosną kiełkują. Do rozmnażania buków przyczynia się też zwierzyna (wiewiórki) i ptactwo (sójki).

Buk Sobieskiego ze Świerklan (woj. śląskie, powiat rybnicki) był największym pod względem obwodu jednopniowym okazem tego gatunku w Polsce (732 cm). 14 czerwca 2021 roku drzewo uległo jednak rozłamaniu, a potem zniszczeniu. Najwyższym bukiem pospolitym jest drzewo rosnące na stokach głębokiego parowu w lesie w dolinie potoku Szczepanowskiego w okolicach Dąbrówki Szczepanowskiej niedaleko Tarnowa. Rekordowy buk mierzy ok. 48,6 metra wysokości i jest uznawany za największe drzewo liściaste w Polsce. Jego obwód to 237 centymetrów. Źródło danych.

Buk zwyczajny owoc - orzeszekBuk zwyczajny gałązka zimą
Buk pospolity: owoc i gałązka zimą

Drzewa podobne: Amator rozpoznawania drzew często myli buka z grabem. Liście buka są błyszczące i bardziej okrągłe, ciemniejsze, po zwiędnięciu późną jesienią wiszą na drzewie aż do wiosny, grabowe żółkną i szybko opadają. Owoce tych drzew już zupełnie inne.

Lokalizacja zdjęć: Żyrardów park Dittricha, parki w Kołobrzegu i w warszawskich Łazienkach oraz Park Ujazdowski.


Buk pospolity - skan liścia drzewa

Buk pospolity - skan liścia drzewa
Buk pospolity – liść drzewa - lato i jesień [skan]

- Zdjęcia buka pospolitego -


Buk zwyczajny /odmiana czerwonolistna/ (Fagus sylvatica 'Atropunicea', 'Atropurpurea')

Cechy drzewa: Buk zwyczajny purpurowa liścieBuk zwyczajny purpurowa koraWysokie drzewo o szerokiej kolumnie. Pokrojem bardzo podobne do buka pospolitego. Liście wiosną intensywnie purpurowoczerwone. Latem purpurowe ale jesienią czerwień blaknie i liście robią się zielonkawe. Orzeszki również purpurowe. Preferuje miejsca nasłonecznione, tak jak inne odmiany buka o barwnych liściach. Zwany bywa także bukiem purpurowolistnym (Fagus 'Atropunicea') lub (Fagus 'Purpurea').

Lokalizacja zdjęć: Park w Żelazowej Woli, Park Saski w Warszawie, park w Radziejowicach.





Buk zwyczajny /odmiana wycinana, paprotkowata/ (Fagus sylvatica 'Asplenifolia')

Cechy drzewa: Buk zwyczajny odmiana wycinana liścieBuk zwyczajny odmiana wycinana jesienią Odmiana różniąca się od gatunku tylko liśćmi. Liście wąskie, zatokowo klapowane, mocno powcinane, zwężające się ku wierzchołkowi. Jesienią ładnie przebarwia się na żółto i brązowo. Rośnie do 20 metrów wysokości. Rzadko spotykana odmiana w naszych parkach.

Lokalizacja zdjęć: Arboretum w Rogowie.



Buk zwyczajny /odmiana zwisająca/ (Fagus sylvatica 'Pendula')

Cechy drzewa: Buk zwyczajny odmiana zwisającaBuk zwyczajny odmiana zwisającaBardzo dekoracyjna, wręcz malownicza, odmiana o zwisających gałęziach, dotykających aż do samego podłoża. Przyjmuje bardzo ciekawe formy - idealna, jako soliter do dużych ogrodów. Zachwyca w sezonie, jak i w okresach bezlistnych. Dużo szerzej rozrastająca się na boki i dużo niższa od podstawowego gatunku. Spotykana w naszych starych parkach.

Lokalizacja zdjęć: Park Saski i Łazienki w Warszawie.





Buk zwyczajny /odmiana purpurowa zwisająca/ (Fagus sylvatica 'Purpurea Pendula')

Cechy drzewa: Buk zwyczajny odmiana purpurowa zwisającaBuk zwyczajny odmiana purpurowa zwisającaCoraz częściej spotykana odmiana w przydomowych ogródkach. Bardzo dekoracyjna - łącząca cechy odmiany purpurowej i zwisającej. Nie tak szeroka jednak jak poprzedniczki.

Lokalizacja zdjęć: Ogródki przydomowe, park w Żelazowej Woli





Buk zwyczajny 'Zlatia' /odmiana żółtolistna/ (Fagus sylvatica 'Zlatia')

Cechy drzewa: Buk zwyczajny 'Zlatia'Buk zwyczajny 'Zlatia'Rzadko spotykana odmiana w naszych parkach. Dekoracyjna wiosną - liście początkowo są żółto-zielone, potem jasnozielone. Rośnie nieco wolniej.

Lokalizacja zdjęć: Park Ujazdowski.





Buk zwyczajny 'Purpurea Tricolor' /odmiana trójkolorowa/ (Fagus sylvatica 'Purpurea Tricolor')

Cechy drzewa: Buk zwyczajny 'Purpurea Tricolor'Buk zwyczajny 'Purpurea Tricolor'Piękna odmiana spotykana w naszych parkach. Bardzo dekoracyjna - liście błyszczące, purpurowe, na brzegu początkowo różowawe potem kremowe. Jesienią liście bledną i zielenieją.

Lokalizacja zdjęć: Pola Mokotowskie, arboretum w Rogowie, arboteum w Powsinie.





Buk zwyczajny 'Rohanii' /odmiana Rohana/ (Fagus sylvatica 'Rohanii')

Cechy drzewa: Buk zwyczajny 'Rohanii'Buk zwyczajny 'Rohanii'Rzadkość u nas - częściej spotykany w Czechach. Korona zwarta, liście węższe, wydłużone, głęboko powcinane. Wiosną ciemnoczerowne, potem zielenieją ale nerwy pozostają purpurowe.

Lokalizacja zdjęć: Ogród Botaniczny w Łodzi.





- Drzewa Polski - Atlas drzew -